जन्मीए पछि मानव जीवनमा अनेकौं चुनौती, संघर्ष र उतारचढावले भरिएको हुन्छ । हरेक दिन नयाँ समस्या, नयाँ दायित्व, र नयाँ अपेक्षाहरूले मानिसलाई घेरिरहन्छन् । यस दौडधुपमा, मानिस मानसिक तनावबाट मुक्त हुन सक्दैन । तर, तनावमुक्त जीवन केवल एक कल्पना होइन, बरु सही दृष्टिकोण, व्यवहार र अभ्यासमार्फत सम्भव छ ।
सबैभन्दा पहिले, मानसिक शान्तिका लागि आत्मस्वीकृति आवश्यक छ । हामीले हाम्रा सीमाहरू बुझ्नुपर्छ र आफूलाई अत्यधिक दबाब दिनु हुँदैन । सानो कुरामा खुसी खोज्न सक्नु नै तनाव कम गर्ने ठूलो उपाय हो ।
त्यसपछि, ध्यान, योग र आत्मचिन्तनले पनि मानसिक शान्ति प्रदान गर्न सक्छ । विशेषगरी, बुद्धका उपदेशहरू – अहिंसा, धैर्य, ध्यान, र सही विचार – पछ्याएर मानिसले जीवनमा सन्तुलन ल्याउन सक्छ । आजको व्यस्त पत्रकारिता क्षेत्रदेखि अन्य पेशागत जीवनसम्म, बुद्धका शिक्षाहरूले मानिसलाई तनावबाट मुक्ति दिन सक्छन् ।
सामाजिक सम्बन्ध पनि तनाव कम गर्ने महत्वपूर्ण पक्ष हो । परिवार, साथीभाइ, सहकर्मीहरूसँग स्वस्थ संवादले मन हलुका बनाउँछ । एक–अर्कालाई समर्थन गर्ने संस्कृतिले समाजलाई मात्र होइन, व्यक्तिगत रूपमा पनि शान्ति दिन्छ ।
साथै, कार्य व्यवस्थापन सही ढंगले गर्न सक्नु पनि तनाव कम गर्ने उपाय हो । प्राथमिकताहरू निर्धारण गर्दै अनुशासनमा बस्न सकेमा जीवन सहज हुन्छ ।
अन्ततः, हामीले बुझ्नुपर्छ कि तनाव जीवनको एउटा हिस्सा भए पनि यसलाई सही रूपमा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ । सकारात्मक सोच, अनुशासित जीवनशैली, र आत्मशुद्धिकरणका उपाय अवलम्बन गरेर हामी तनावमुक्त जीवन जिउन सक्छौं । आजैदेखि, साना परिवर्तनहरू ल्याएर आफ्नो जीवनलाई शान्त र सन्तुलित बनाऔं ।
सकारात्मक जीवन जिउनका लागि सही सोच, व्यवहार, र आदतहरूको विकास आवश्यक छ । जीवनमा अनेकौं चुनौतीहरू आए पनि सकारात्मक दृष्टिकोण राख्न सकियो भने हरेक कठिनाइ अवसरमा बदलिन सक्छ । सकारात्मक जीवनको पहिलो आधार आनन्द हो । आफूलाई जस्तो छ, त्यस्तै स्वीकार गर्न सक्नु महत्वपूर्ण छ । आत्मविश्वास बढाउनका लागि सधैं आफ्ना उपलब्धिहरू सम्झनु, नयाँ कुराहरू सिक्ने प्रयास गर्नु, र आफ्नो क्षमतामा विश्वास गर्नु आवश्यक छ । हाम्रो सोच हाम्रो जीवनको दिशानिर्देशक हो । यदि हामी सकारात्मक सोच राख्छौं भने जीवनका हरेक परिस्थितिमा आशा देख्न सक्छौं । नकारात्मक घटनालाई सिकाइको अवसरका रूपमा लिनु र सधैं उज्यालो पक्ष हेर्ने बानी बसाल्नु पर्छ ।
ध्यान, योग, र आत्मचिन्तनले मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ । प्रत्येक दिन केही समय ध्यान गर्ने, गहिरो सास लिने, र आफैंलाई बुझ्ने अभ्यासले तनाव कम गर्छ र आत्मशक्ति बढाउँछ ।
शारीरिक स्वास्थ्यले मानसिक स्वास्थ्यलाई पनि प्रभावित गर्छ । नियमित व्यायाम गर्ने, पोषिलो आहार खाने, पर्याप्त आराम गर्ने, र नशालु पदार्थबाट टाढा रहने बानीले जीवनलाई स्वस्थ र सकारात्मक बनाउँछ ।
जीवनलाई सहज र व्यवस्थित बनाउन समय व्यवस्थापन आवश्यक छ । अनावश्यक विलम्ब हटाउने, लक्ष्य निर्धारण गर्ने, र आफ्नो दैनिकीलाई सही रूपमा योजना बनाउने बानीले सफलता ल्याउँछ ।
सकारात्मक जीवनका लागि सकारात्मक सम्बन्ध आवश्यक छन् । परिवार, साथीभाइ, सहकर्मीहरूसँग स्वस्थ संवाद राख्ने, प्रेम र आदर देखाउने, र समाजप्रति उत्तरदायी रहने बानीले मनलाई शान्ति दिन्छ ।
अरूलाई सहयोग गर्दा आत्मसन्तुष्टि मिल्छ । सेवा, परोपकार, र सामाजिक कार्यमा संलग्न हुँदा जीवनको उद्देश्य थप स्पष्ट हुन्छ। अरूको हितमा काम गर्दा जीवनको सकारात्मकता बढ्छ । जीवनलाई सही दिशामा लैजान लक्ष्य आवश्यक छ । ठूला लक्ष्य तोकेर साना–साना चरणहरू पार गर्दै अगाडि बढ्दा सफलता हात लाग्छ । नकारात्मक व्यक्तिहरू र गलत सोचाइबाट टाढा बस्नु आवश्यक छ । सकारात्मक किताबहरू पढ्ने, प्रेरणादायी व्यक्तित्वहरूलाई अनुसरण गर्ने, र आफ्ना गुणस्तर सुधार्ने बानीले सफलताको मार्ग खुल्छ ।
काम, परिवार, समाज, स्वास्थ्य, र आत्मविकासलाई सन्तुलनमा राख्नु सकारात्मक जीवनको मुख्य सूत्र हो । कुनै पनि कुरामा अति नगरी सन्तुलन बनाउनु महत्वपूर्ण छ ।
सकारात्मक जीवन केवल सपना होइन, बरु सही अभ्यासले हासिल गर्न सकिने जीवनशैली हो । सकारात्मक सोच, अनुशासन, आत्मविश्वास, र समाजसेवा जस्ता गुणहरू अपनाएर हामी जीवनलाई खुसी, सन्तुलित, र प्रेरणादायी बनाउन सक्छौं । आजैबाट साना–साना सुधारहरू लागू गर्दै सकारात्मक जीवनको यात्रा सुरु गरौं । यो गर्न सके मानव जिवन सधैका लागि खुसी र आनन्द बन्छ । आफु खुसी बन्न सके परिवार र परिवार खुसी भए समाजमा सकारात्मक उर्जा थपिन्छ ।

लेखक  लुम्बिनी प्रदेश सरकार मुख्य मन्त्री तथा मन्त्री परिषद कार्यालयका पूर्व प्रेस सल्लाहकार हुन् ।