रवि लामिछानेको हालको हिरासत र यसले निम्त्याएको जनसमर्थनले नेपाली समाज र न्याय प्रणालीमा बहस ल्याएको छ। लामिछानेको नामसँग जोडिएको घटनाले कानुनी प्रक्रियाको महत्त्व र भिडको प्रभावबारे गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। यस विषयमा न्यायपालिका, सञ्चारमाध्यम, र नागरिक समाजको भूमिकाबारे गहन छलफल आवश्यक छ ।
नेपाली समाजमा लोकप्रिय व्यक्तित्वप्रति सहज सहानुभूति व्यक्त गर्ने चलन छ। लामिछानेले पनि आफ्नो समयको एउटा लोकप्रिय छवि बनाएका छन्। यसै कारणले, उनीविरुद्धको कानुनी कारबाहीमा स्वतन्त्र र निष्पक्ष प्रक्रिया कायम रहनु अझै महत्त्वपूर्ण छ। भिडको समर्थन वा विरोधको असर कानुनी निर्णयमा नपरोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
कानुन कुनै पनि व्यक्तिका लागि समान हुनुपर्छ। लोकप्रियता र समर्थकको भिडले कानुनी प्रक्रियालाई प्रभाव पार्न दिनु न्यायिक प्रणालीप्रतिको विश्वास घट्ने कारण बन्न सक्छ। तथ्यमा आधारित निर्णयले मात्र सत्यको पक्षपोषण गर्न सक्छ। यसर्थ, यो घटनामा न्यायाधीश र अनुसन्धान अधिकारीहरूलाई अनावश्यक दबाबमुक्त रहेर आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न दिइनुपर्छ।
सञ्चारमाध्यमको जिम्मेवारी पनि यतिखेर निकै महत्त्वपूर्ण छ। न्यायाधीश वा अनुसन्धान प्रक्रियालाई पूर्वाग्रहयुक्त रिपोर्टिङले असर पुर्याउने खतरालाई ध्यानमा राख्दै, तथ्यमा आधारित र सन्तुलित रिपोर्टिङ गर्ने दायित्व पत्रकारहरूको हो। यसले न्यायालयलाई आफ्नो जिम्मेवारी निस्पक्ष रूपमा पूरा गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
रवि लामिछाने दोषी हुन् वा निर्दोष, यो फैसला गर्न अदालत सक्षम छ। भिडले होइन, तथ्य र प्रमाणले न्याय दिनुपर्छ। सबै पक्षलाई कानुनी प्रक्रियामा विश्वास गर्न आग्रह गर्दै, तथ्यको पक्षपोषण गरेर न्यायको विजय सुनिश्चित गरौँ।
रवि लामिछानेजस्तो चर्चित व्यक्तित्वमाथि कुनै पनि कानुनी मुद्दा लाग्दा त्यसले समाजमा व्यापक चर्चा र चासो पैदा गर्नु स्वाभाविक हो। अहिलेको प्रकरणले तीनवटा पक्षलाई छर्लंग बनाएको छः नेपाली न्याय प्रणालीमाथि जनताको विश्वास, सञ्चारमाध्यमको भूमिका, र भिड मानसिकता र तर्कशील सोचको टकराव।
नेपाली समाजमा न्याय प्रणालीप्रतिको विश्वास सधैं बलियो रहेको छैन। कुनै बेला राजनीतिक हस्तक्षेप, ढिलासुस्ती, र विवादास्पद निर्णयले यसप्रतिको भरोसा कमजोर हुँदै आएको छ। लामिछानेजस्तो व्यक्तित्वमाथि लागेको आरोप र उनलाई हिरासतमा राखिएको घटनाले न्याय प्रणालीको निष्पक्षता र प्रभावकारितालाई पुनः परिक्षण गर्न बाध्य बनाएको छ।
लामिछाने जति लोकप्रिय भए पनि कानुनको दायराभन्दा बाहिर कोही छैन भन्ने सन्देश दिन यो घटना एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण बन्न सक्छ। तर, न्याय प्रक्रियामा अनावश्यक जनदबाब परेमा यो प्रकरणले न्याय प्रणालीप्रतिको विश्वासलाई झन् खस्काउने खतरा पनि छ।
रवि लामिछानेले नेपाली पत्रकारितामा आफ्नो योगदान दिएका छन्। उनले जनताको मुद्धा उठाउँदै आफूलाई ‘जनताको आवाज’को रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। तर, अहिलेको स्थितिमा सञ्चारमाध्यमले उनलाई नायक वा खलनायकको रूपमा चित्रण गर्नुभन्दा घटनाका तथ्य उजागर गर्नुपर्छ। मिडियाले कुनै पनि पक्षमा पूर्वाग्रह नराखी अनुसन्धानमा सहयोग पुग्ने गरी काम गर्नुपर्छ। लामिछाने समर्थकहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रचार गरिरहेको सन्देश र कानुनी प्रक्रियामा असर पुर्याउन सक्ने गतिविधिलाई पनि सञ्चारमाध्यमले सन्तुलित दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
नेपाली समाजमा भिड मानसिकता निकै प्रभावशाली छ। सामाजिक सञ्जाल र मिडियाका विभिन्न प्लेटफर्महरूले यो प्रवृत्तिलाई अझै मलजल गरेका छन्। भिडले सहानुभूतिका आधारमा न्याय माग्दा सत्य तथ्य ओझेलमा पर्ने जोखिम हुन्छ। लामिछानेको केसले कानुनमाथि भिडको प्रभाव कति पर्छ भन्नेबारे गम्भीर बहस गराउन जरुरी छ। न्याय कुनै व्यक्तिको हैसियत, सामाजिक योगदान, वा लोकप्रियताले निर्धारण हुने कुरा होइन। यो तथ्य, प्रमाण, र निष्पक्ष अनुसन्धानमा आधारित हुनुपर्छ ।
रवि लामिछाने दोषी हुन् वा निर्दोष भन्ने कुरा अदालतले निर्धारण गर्नुपर्छ, तर यो प्रक्रियालाई प्रभावित पार्ने भिडको भूमिका अनुचित हुनेछ। नेपाली न्याय प्रणालीमाथि विश्वास राखौं र सबै पक्षलाई स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न दिनुपर्छ। यस प्रकरणले न्यायमा सत्यको विजय गराउन र भविष्यमा कानुनी प्रक्रिया बलियो बनाउन मार्गप्रशस्त गर्न सक्नेछ। तर्क, प्रमाण, र कानुनले मात्र दीर्घकालीन न्याय दिन सक्छ, भिडले होइन ।

लेखकः लुम्बिनी प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्री परिषद् कार्यालयको पूर्व प्रेस सल्लाहकार हुनुहुन्छ ।