नेपालीहरुले पछिल्लो समय छठ पर्व एक महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वको रुपमा मान्ने गरेका छन् । जसले सूर्यदेवताको उपासना र प्रकृतिप्रति आस्था प्रकट गर्छ । यो पर्व विशेषगरी तराई–मधेशका जनताबीच लोकप्रिय भए पनि अब यसले नेपालको सांस्कृतिक विविधतामा एउटा सामूहिक पहिचान स्थापित गर्दैछ। छठ पर्वले हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि मात्र नभई, सबै जात, धर्म, र सम्प्रदायका नेपालीहरूलाई एकताको सन्देश दिन सक्षम रहेको छ । नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, र बहुधार्मिक मुलुक हो । यहाँको संस्कृति र पर्वहरूमा विविधता भए तापनि ती सबै नेपाली पहिचानको अभिन्न अङ्ग हुन् । छठ पर्वलाई पनि नेपालीपनको आधारमा मनाउन सकिन्छ । यसले नेपालका सबै भूभागमा समान सम्मान पाउनु पर्छ । पछिल्ला केही वर्षहरूमा छठ पर्वको महत्व राजधानीलगायत पहाडी क्षेत्रमा पनि बढ्दै गएको छ । मन्दिर, पोखरी, र नदी किनारमा भव्य रूपमा यस पर्वको आयोजना हुने गरेको देखिन्छ । यस्तो बृहत् आयोजनाले नेपालको विविध सांस्कृतिक मेलमिलापलाई अझ बलियो बनाइरहेको छ । छठ पर्वको माध्यमबाट नेपाली संस्कृतिलाई अझ सशक्त बनाउनका लागि राज्यले पनि आवश्यक पहल गर्नुपर्छ । यस पर्वका लागि पूर्वाधार, सुरक्षा, र स्वच्छता सम्बन्धी व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ ।
विभिन्न संचारमाध्यमहरूले पनि यस पर्वको महत्व र सन्देशलाई सम्पूर्ण नेपालीहरूमाझ पु-याउन भूमिका खेल्न सक्छन् । छठलाई नेपालीमय बनाउन भनेको यसलाई केवल तराई–मधेशको पर्व भनेर सीमित गर्नु होइन, तर समग्र नेपालीहरूले यसलाई आफ्नो पर्वको रूपमा आत्मसात् गर्नु हो । यसले हामीलाई आपसी सद्भाव, सहिष्णुता, र एकतामा बाँध्न मद्दत गर्छ । छठ पर्वको सुर्योपासनाले हामी सबैलाई जीवनमा उज्यालो, शान्ति, र समृद्धिको मार्ग देखाउन सकोस् भन्ने कामना गर्दै, सबै नेपालीलाई शुभकामना व्यक्त गरौं । छठ पर्वलाई अझ नेपालीमय बनाउनका लागि केही थप पहलहरू आवश्यक छन्। यहाँ केही महत्वपूर्ण विषयहरु प्रस्तुत गरिएका छन् । जसले छठ पर्वलाई सम्पूर्ण नेपाली समाजमा गहिरो रूपमा स्थापित गर्न मद्दत पुर्याउँछ ।
छठ पर्व मुख्यतया तराई–मधेशको परम्परा भए तापनि यसको मूल सन्देश सूर्यदेवताको पूजा, शुद्धता, र प्रकृतिप्रति आस्था हो, जसलाई नेपालका सबै क्षेत्र र समुदायले साझा रुपमा आत्मसात् गर्न सक्छन् । छठ पर्वलाई स्थानीय संस्कृति, परम्परा र भौगोलिक विशेषतासँग मेल खाने गरी प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि, पर्वको पूजास्थलमा स्थानीय परम्परागत संगीत, नाचगान, र भेषभूषालाई समेत समावेश गरेर यसलाई अझ नेपाली मौलिकतामा ढाल्न सकिन्छ । विद्यालय, कलेज, र विश्वविद्यालयहरूमा छठ पर्वको सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्वबारे विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना गरिनु पर्छ । यसले युवा पुस्तालाई यस पर्वको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र महत्वबारे बुझ्न अवसर दिन्छ । विभिन्न सांस्कृतिक संघ–संस्थाहरूले छठ पर्वको बारेमा अन्तरक्रिया, सेमिनार, र प्रदर्शनीको आयोजना गरेर यसको प्रचार–प्रसार गर्न सक्छन् ।
छठ पर्वलाई अझ नेपालीमय बनाउन सबै जातजाति, भाषाभाषी, र सम्प्रदायका मानिसहरूको सहभागिता आवश्यक छ । यसका लागि तराई–मधेश बाहिरका क्षेत्रमा पनि सक्रिय रूपमा आयोजनाको विस्तार गरिनुपर्छ । पर्व मनाउनका लागि सबै नेपालीलाई निम्त्याइने गरी समावेशी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दा पर्वले राष्ट्रिय एकताको सन्देशलाई अझ बलियो बनाउँछ । छठ पर्वको प्रचार–प्रसार गर्दै यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय तहमा पनि पुर्याउन सकिन्छ । सरकारले छठ पर्वलाई नेपालको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्यटन गन्तव्यको रूपमा विकास गर्न सक्छ । छठको बेला आउने पर्यटकहरूलाई नेपालमा विविधतामा एकताको उदाहरण प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । यसले पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै देशको अर्थतन्त्रमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ । छठ पर्वमा प्रकृतिको पूजा गरिन्छ, त्यसैले यस पर्वलाई पर्यावरण संरक्षणको सन्देश प्रवाह गर्ने अवसरको रूपमा पनि लिन सकिन्छ । नदी, पोखरी र अन्य जलाशयहरूको सफाइ र संरक्षणका लागि यस पर्वलाई अभियानको रूपमा अघि बढाउन सकिन्छ ।
प्लास्टिकमुक्त पर्व, स्वच्छता अभियान, र वातावरणमैत्री सामग्रीको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न सके पर्वले समाजमा सकारात्मक सन्देश पुर्याउनेछ । छठ पर्वलाई नेपाली समाजमा अझ गहिरो गरी स्थापित गर्नका लागि यी पहलहरू प्रभावकारी हुनेछन् । यस पर्वले धार्मिक आस्था मात्र नभई, सम्पूर्ण नेपालीहरूको सामूहिक एकताको प्रतीक बन्न सक्छ । त्यसैले, हामी सबैले यस पर्वलाई नेपाली परिप्रेक्ष्यमा अझ बलियो रूपमा स्थापित गर्न प्रयास गर्नु आवश्यक छ । यो पर्व नेपालको हिमाल, पहाड र तराईक्षेत्रलाई संस्थागत रुपमा मनाउनु पर्दछ । त्यसका लागि सरकारले पहल गर्न आवश्यक छ ।
छठ पर्वको अवसरमा सम्पूर्ण नेपालीलाई शुभकामना!
