संसारभर आत्महत्या गर्नेहरुको सख्या धेरै छ । नेपालमा पनि यो सख्या बढ्दो छ । आत्महत्या एक गम्भीर सामाजिक, मनोवैज्ञानिक र स्वास्थ्य समस्या हो, जसले हरेक वर्ष लाखौं मानिसको जीवन समाप्त गरिरहेको छ । नेपालमा पनि आत्महत्याको संख्या दिनानुदिन बढ्दो छ, जसले समाजलाई गहिरो धक्का दिइरहेको छ । आत्महत्या गर्ने मुख्य कारणहरूमा मानसिक तनाव, पारिवारिक समस्या, आर्थिक संकट, सम्बन्धविच्छेद, र सामाजिक बहिष्कार जस्ता विषय पर्छन् ।
नेपाल प्रहरीको तथ्यांकअनुसार हरेक वर्ष हजारौं मानिसले आत्महत्या गर्ने गरेका छन् । यो संख्या केवल एक तथ्यांक मात्र होइन, यो समाजमा गहिरो जरा गाडेको समस्या हो । आत्महत्या रोकथामका लागि राज्य, समाज, परिवार, र व्यक्तिको तहमा तत्काल कदम चाल्नु जरुरी छ ।
आत्महत्या गर्ने धेरैजसो व्यक्तिहरू मानसिक स्वास्थ्य समस्याबाट गुज्रिरहेका हुन्छन् । राज्यले देशभरि मानसिक स्वास्थ्य केन्द्रहरू स्थापना गरी पहुँचयोग्य बनाउनुपर्छ। मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी सचेतना अभिवृद्धि गरी समस्या लुकाउनुको साटो समाधानको उपाय खोज्न प्रोत्साहन गर्नुपर्छ ।
विकसित देशहरूको अनुभवले देखाएको छ कि आत्महत्या रोकथाम केन्द्र र २४ घण्टे हटलाइन सेवाले संकटमा परेका मानिसहरूलाई सहयोग पु¥याउन सक्छ। यस्ता सेवाले मानिसलाई संकटको समयमा सल्लाह र सहानुभूति प्रदान गर्न सक्छ ।
परिवार र समाजले कठिन समयमा सहयोगी भूमिका खेल्नुपर्छ । पीडित व्यक्तिहरूसँग संवाद गर्ने, उनीहरूको भावना र पीडालाई बुझ्ने, र उनीहरूलाई आत्मविश्वास दिलाउने प्रयास गर्नुपर्छ ।
विद्यालय र कलेज स्तरमा मानसिक स्वास्थ्य र तनाव व्यवस्थापन सम्बन्धी पाठहरू समावेश गर्नुपर्छ । यसले युवाहरूलाई आफ्ना समस्याहरू सामना गर्न सक्षम बनाउँछ ।
मिडियाले आत्महत्या सम्बन्धी समाचार प्रकाशन गर्दा सावधानी अपनाउनुपर्छ । आत्महत्याको कारण र घटनाको बिस्तारमा जानकारी दिने सट्टा, रोकथामका उपाय र सहयोगका स्रोतहरूबारे जनचेतना फैलाउनु आवश्यक छ ।
आत्महत्या कुनै समस्याको समाधान होइन । यो केवल एक गम्भीर सामाजिक र व्यक्तिगत पीडाको अन्तिम परिणाम हो । समाजका हरेक तहले आत्महत्या रोकथामका लागि हातेमालो गर्नुपर्छ । राज्यले प्रभावकारी नीति ल्याएर यसलाई कार्यान्वयन गर्नु आवश्यक छ भने नागरिकहरूले आत्महत्या रोकथामका प्रयासमा सक्रिय सहभागिता जनाउनु पर्छ । समयमै सचेत भएर आत्महत्या रोक्न सकिन्छ, जसले हजारौं जीवन बचाउन र समाजलाई थप सकारात्मक बनाउने छ । आत्महत्या न्यूनिकरण गर्नका लागि व्यक्ति स्वयम सचेत हुन जरुरी छ । मानिसमा देखिने विभिन्न तनाव तथा समस्याका कारण आत्महत्या बढ्ने गरेको हो । यो समाधानका लागि राज्यले नीति तथा नागरिकले सचेतना गराउन र आफुले जानकारी लिन आवश्यक छ । संसारभर मानिसका देखिएको स्वार्थ तथा आर्थिक उपार्जनका लागि होडवाजी चलेको छ । युद्ध तथा जित्नुपर्ने मानसीकता मानिसमा अथाह देखियो । बढि महत्वकाक्षी हुने तर व्यवहारमा त्यस्तो परिणाम नदेखिने हुनाले पनि मानिसमा निरासा तथा तनाव हुने गरेको छ । तनाव र भनेको विषय नहुदा आत्महत्या गर्नेहरुले कमजोर मानसीकताका कारण आत्महत्या गर्ने गरेका छन् । यसलाई रोक्नका लागि मानसीक तथा सामाजिक रुपमा व्यक्ति सक्षम हुनुपर्दछ । राज्यले पनि सचेतनाहरु गराउनु पर्दछ ।
लेखक ः लुम्बिनी प्रदेश सरकार मुख्य मन्त्री तथा मन्त्री परिषद् कार्यालयको पूर्व प्रेस सल्लाहकार हुनुन्छ ।
