लुम्बिनी गौतम बुद्धको जन्मस्थल, धार्मिक र ऐतिहासिक दृष्टिकोणले विश्वमै अद्वितीय गन्तव्य हो । संयुक्त राष्ट्रसंघीय यूनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत यस स्थलले नेपाललाई विश्व पर्यटनको केन्द्र बनाउने अपार सम्भावना बोकेको छ । तर, लुम्बिनीको महत्वलाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न हामीले अझै धेरै मेहनत गर्नु पर्दछ ।
लुम्बिनीलाई विश्वस्तरीय पर्यटकीय गन्तव्य बनाउने योजनामा भौतिक पूर्वाधार, यातायात, आवास, र प्रवद्र्धनात्मक गतिविधिहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर अगाडी बढ्नु पर्ने देखिन्छ । पर्यटकहरूका लागि पहुँचयुक्त सडक, हवाई सेवा, र पर्याप्त सुविधा सम्पन्न होटल तथा रिसोर्टको विकासलाई ध्यान दिनुपर्दछ । साथै, बुद्ध दर्शनमा रुचि राख्ने विदेशी पर्यटकहरूलाई लक्षित गर्दै धर्म, योग, र ध्यान सम्बन्धी विशेष कार्यक्रमहरू संस्थागत गर्न जरुरी छ । अर्कोतर्फ, स्थानीय जनताको सक्रिय सहभागिता पनि महत्वपूर्ण छ । लुम्बिनी क्षेत्रका जनतालाई पर्यटनसँग सम्बन्धित व्यवसायहरूमा तालिम प्रदान गर्नु, तिनीहरूलाई पर्यटन उद्योगको प्रत्यक्ष फाइदा दिने योजनाहरू ल्याउनु आवश्यक छ । यसले पर्यटकहरूको अनुभवलाई सशक्त बनाउनका साथै स्थानीय अर्थतन्त्रमा टेवा पुर्याउन सहयोग गर्दछ ।
पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि सरकारी तहबाट मात्र होइन, निजी क्षेत्र र गैरसरकारी संघसंस्थाहरूको सहयोग चाहिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लुम्बिनीलाई प्रवद्र्धन गर्न डिजिटल प्लेटफर्म, सामाजिक सञ्जाल, र विश्व पर्यटन मेलाहरूको उपयोग गर्न सकिन्छ । हामी सबैको साझा प्रयासले मात्र लुम्बिनीलाई विश्व पर्यटनको नक्सामा उजागर गर्न सकिन्छ । यसले नेपालको पर्यटन उद्योगलाई मात्र होइन, हाम्रो सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि बलियो बनाउनेछ । लुम्बिनीलाई हामी सबै मिलेर विश्वकै उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्य बनाऔँ । लुम्बिनी आसपासका क्षेत्रहरू—तिलौराकोट, रामग्राम, देवदह, रोहिणी र कपिलवस्तु—जस्ता ऐतिहासिक स्थलहरूको प्रवद्र्धन गर्न सके लुम्बिनीलाई ’बुद्धिस्ट सर्किट’का रूपमा विकास गर्न सकिन्छ । यसले लुम्बिनीमा आउने पर्यटकलाई थप आकर्षणको अवसर दिनेछ । यसका लागि सरकारले देश तथा विदेशबाट सांस्कृतिक तथा धार्मिक क्षेत्रको विकासमा भुमिका खेल्ने छ । लुम्बिनीको विकास प्रकृतिसँग मेल खाने गरी गर्नुपर्छ । शान्त र शुद्ध वातावरण लुम्बिनीको मुख्य पहिचान हो । दिगो पर्यटनको अवधारणालाई केन्द्रमा राख्दै वातावरण संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ । लुम्बिनीमा असीम सम्भावना छ, तर तिनीहरूको प्रभावकारी व्यवस्थापन र प्रवद्र्धनमा हामी चुकिरहेका छौँ । राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सहकार्य गर्दै लुम्बिनीलाई सांस्कृतिक, धार्मिक, र आर्थिक रूपमा शक्तिशाली गन्तव्य बनाउन सकिन्छ । हामी सबैले समर्पणका साथ यो अभियानलाई अघि बढाउँदा लुम्बिनीले नेपाललाई विश्व पर्यटनको केन्द्रबिन्दुमा पुर्याउनेछ । “लुम्बिनीः विश्वको ध्यान केन्द्र, शान्ति र प्रगतिको स्रोत हो ।” संसारभरका बौद्धमार्गीहरुको आस्थाको केन्द्र रहेको लुम्बिनीलाई हामीले पहिचान गरेर विकास र पुर्वाधारको क्षेत्रमा धेरै काम गर्नुपर्ने देखिन्छ । यो क्षेत्रलाई नेपालले अन्तराष्ट्रिय स्तरमा पुराउन सके यसले पर्यटनको माध्यामबाट नेपालको आर्थिक समृद्धिमा सहयोग पुराउने छ । यसका लागि यहाँको सरकार, जनप्रतिनिधि र जनताले पहल तथा प्रसाय गर्नु पर्दछ । देशको विकासका लागि हामीले जनस्तरबाट पहल र राज्यले योजना निर्माण गरेर अगाडी बढे लुम्बिनीलाई पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा विकास गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि हामीले आफै यसको प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थापन गर्नुपर्दछ । देशको विकासका लागि लुम्बिनी महत्वपूर्ण केन्द्र हो । यसलाई शान्ती र अहिंसाको मार्गको रुपमा चिनाउन जरुरी छ । संसारभरमा देखिएको अहिले अशान्तीलाई शान्तमा परिणत गर्ने यो क्षेत्रको विकास तथा विस्तार युगको माग पनि भएको छ । त्यसैले, लुम्बिनी जस्तो पवित्रस्थललाई संसारभरका मानिसको मनमा पुराउन सक्नु पर्दछ ।
लेखकः प्रदेश सरकार मुऋयमन्त्री तथा मन्त्री परिषद् कार्यालयको पूर्व प्रेस सल्लाहकार हुनुहुन्छ ।
