रेशम रायमाझी / लुम्बिनीखबर
भैरहवा, १४असोज । विश्वका प्रमुख हवाई ‘हब’मध्ये एक कतारको हमाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र नेपालको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको पूर्वाधार एउटै प्रकृतिको भए पनि सञ्चालन, यात्रु संख्या, उडान सञ्जाल र विमानस्थल उपयोगमा ठूलो अन्तर देखिएको छ। लुम्बिनीको पर्यटन प्रवेशद्वारका रूपमा निर्माण गरिएको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको पर्खाइमा रहँदा हमाद भने दैनिक सयौँ अन्तर्राष्ट्रिय उडान व्यवस्थापन गर्ने विश्वव्यापी हवाई केन्द्रका रूपमा स्थापित भएको छ।
हमाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले सन् २०२५ मा पाँच करोड ४३ लाख यात्रुलाई सेवा दिएको थियो। सो वर्ष विमानस्थलमा दुई लाख ८२ हजार ९७५ वटा विमान आवागमन अर्थात् आगमन र प्रस्थान भएका थिए। यसलाई दैनिक औसतमा हेर्दा करिब ७७५ वटा विमान आवागमन हुन्छन्। विमानस्थलले ५७ वटा एयरलाइन्ससँग सहकार्य गर्दै विश्वका विभिन्न गन्तव्यमा हवाई सम्पर्क प्रदान गरेको छ। हमादको क्षमता विस्तारपछि विमानस्थलले वार्षिक ६ करोड ५० लाखभन्दा बढी यात्रु व्यवस्थापन गर्न सक्ने भएको छ। पछिल्लो विस्तारबाट १७ वटा नयाँ विमान सम्पर्क गेट थपिएर विमानस्थलमा त्यस्ता गेटको संख्या ६२ पुगेको छ।
यसको तुलनामा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको मुख्य पूर्वाधार भने अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि पर्याप्त आधारसहित निर्माण भएको छ। विमानस्थलमा तीन हजार मिटर लामो धावनमार्ग छ। अन्तर्राष्ट्रिय र आन्तरिक विमानका लागि छुट्टाछुट्टै एप्रोनको व्यवस्था गरिएको छ। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय एप्रोनमा पाँचवटा न्यारोबडी विमान वा तीनवटा न्यारोबडीसँगै एउटा वाइडबडी विमान पार्क गर्न सकिने व्यवस्था छ। गौतम बुद्ध विमानस्थलको समस्या पूर्वाधारको अभावभन्दा पनि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सञ्जाल निर्माण गर्न नसक्नुमा देखिएको छ। विमानस्थल सञ्चालनमा आएपछि विभिन्न समयमा विभिन्न विदेशी वायुसेवा कम्पनीले उडान गरे पनि ती उडान नियमित र दीर्घकालीन बन्न सकेका छैनन्।
हमाद विमानस्थलको सफलताको प्रमुख आधार भने एउटै विमानस्थलबाट धेरै देश र शहरलाई जोड्ने ‘हब’ अवधारणा हो। कतार एयरवेजलाई केन्द्रमा राखेर दोहाबाट युरोप, एसिया, अफ्रिका, मध्यपूर्व, अमेरिका तथा अस्ट्रेलियासम्म यात्रु आवागमन हुने गरेको छ। यसले एउटा गन्तव्यका यात्रुलाई अर्को गन्तव्यमा जोड्ने ‘ट्रान्जिट हब’को भूमिका समेत निर्वाह गरेको छ। गौतम बुद्ध विमानस्थलमा भने अहिले मुख्य सम्भावना लुम्बिनीको धार्मिक तथा पर्यटन बजार, भारतको सीमावर्ती क्षेत्र र पश्चिम नेपालका यात्रुलाई अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सञ्जालसँग जोड्नुमा देखिन्छ। लुम्बिनीमा आउने श्रीलंका, थाइल्याण्ड, म्यानमार, भियतनाम, दक्षिण कोरिया तथा भारतलगायतका पर्यटकलाई लक्षित गरी नियमित उडान विस्तार गर्न सके विमानस्थलको उपयोग बढाउन सकिने पर्यटन व्यवसायी बताउँछन्।
हमादमा सन् २०२५ मा भएको दुई लाख ८२ हजार ९७५ विमान आवागमनको तुलनामा गौतम बुद्ध विमानस्थलको वर्तमान गतिविधि निकै सानो छ। तर, दुवै विमानस्थलको आकार र भूमिका फरक भएकाले हमादको संख्या प्रत्यक्ष लक्ष्यका रूपमा लिनुभन्दा त्यसको हब मोडलबाट सिकेर गौतम बुद्ध विमानस्थलमा नियमित एयरलाइन्स र गन्तव्य विकास गर्नु महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ। गौतम बुद्ध विमानस्थलमा कम्तीमा एउटा बलियो अन्तर्राष्ट्रिय हब एयरलाइन्सलाई नियमित रूपमा जोड्न सके त्यसबाट थप गन्तव्यमा यात्रु पुग्ने सम्भावना हुन्छ। दोहा, दुबई, अबुधाबी, बैंकक, क्वालालम्पुर, दिल्ली तथा अन्य क्षेत्रीय हबबाट नियमित उडान सञ्चालन भए लुम्बिनीको पर्यटनसँगै रुपन्देही, पश्चिम नेपाल र सीमावर्ती भारतीय बजारसमेत जोडिन सक्ने सम्भावना छ।
विमानस्थलको तीन हजार मिटर धावनमार्ग, अन्तर्राष्ट्रिय टर्मिनल, एप्रोन र विमान पार्किङ संरचना तयार रहेकाले अबको मुख्य चुनौती पूर्वाधार निर्माणभन्दा वायुसेवा कम्पनी आकर्षित गर्ने, यात्रु सुनिश्चित गर्ने र नियमित गन्तव्य विकास गर्ने रहेको छ। हमाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको अनुभवले ठूलो विमानस्थल निर्माण मात्रै पर्याप्त नहुने देखाउँछ। नियमित एयरलाइन्स, पर्याप्त यात्रु, ट्रान्जिट बजार, गन्तव्यको विविधता, प्रतिस्पर्धी सेवा र बलियो हवाई सञ्जालले मात्र विमानस्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय हबका रूपमा स्थापित गर्न सक्ने देखिएको छ।
गौतम बुद्ध विमानस्थललाई पनि लुम्बिनीको पर्यटन प्रवेशद्वारसँगै पश्चिम नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने गरी सरकारले दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्ने व्यवसायीको भनाइ छ। विमानस्थलको क्षमता विस्तारभन्दा पहिले उपलब्ध पूर्वाधारलाई पूर्ण क्षमतामा उपयोग गरी नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको आधार तयार गर्नुपर्ने देखिन्छ। यस अर्थमा भैरहवाको प्रश्न ‘विमानस्थल बनाउन सकियो कि सकिएन’ भन्ने होइन, ‘बनिसकेको विमानस्थलमा नियमित रूपमा जहाज कसरी ल्याउने’ भन्ने हो। यही प्रश्नको व्यावहारिक समाधानले गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
