नेपाल विविध जातजाति, भाषा, धर्म, संस्कृति र परम्पराले सुशोभित राष्ट्र हो। यही विविधताबीचको एकता नेपालको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो। सयौँ वर्षदेखि हिन्दु, मुस्लिम, बौद्ध, किराँत, इसाई तथा अन्य समुदायले एकअर्काको धर्म, संस्कृति र परम्पराको सम्मान गर्दै सामाजिक सद्भावका साथ जीवनयापन गर्दै आएका छन्। यही सहअस्तित्व नेपालको पहिचान हो। त्यसैले कुनै पनि कारणले धार्मिक वा साम्प्रदायिक तनाव उत्पन्न हुनु सम्पूर्ण राष्ट्रका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय हो।
सुनसरी जिल्लामा पछिल्ला दिनमा हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीच देखिएको तनाव र झडपले आम नागरिकमा चिन्ता र त्रास पैदा गरेको छ। यस्ता घटनाले स्थानीय क्षेत्र मात्र होइन, देशका अन्य स्थानमा पनि अविश्वास र डरको वातावरण सिर्जना गर्न सक्छ। त्यसैले यस्ता घटनालाई समयमै नियन्त्रण गर्नु राज्य, राजनीतिक नेतृत्व, समुदायका अगुवा, सञ्चारमाध्यम र नागरिक सबैको साझा दायित्व हो।
साम्प्रदायिक हिंसा सामान्य झगडा होइन। यसले मानिसको धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक पहिचान र सामाजिक सम्बन्धलाई प्रत्यक्ष असर गर्छ। जब समुदाय समुदायबीच अविश्वास बढ्छ, त्यसको असर पुस्तौँसम्म रहन सक्छ। संसारका विभिन्न मुलुकमा भएका जातीय तथा धार्मिक हिंसाले हजारौँ निर्दोष मानिसको ज्यान गएको, लाखौँ विस्थापित भएको र समाज दशकौँसम्म विभाजित भएको इतिहास छ। त्यस्ता घटनाले विकास, शान्ति र समृद्धिलाई गम्भीर रूपमा पछाडि धकेल्ने गरेका छन्।
नेपालले विगतमा पनि केही स्थानमा धार्मिक वा साम्प्रदायिक तनावका घटना भोगेको छ। तर संवाद, संयम र कानुनी प्रक्रियाबाट ती अवस्थालाई नियन्त्रणमा ल्याउन सफल भएको अनुभव पनि छ। यही अनुभवलाई आधार बनाएर अहिलेको परिस्थितिलाई थप बिग्रन नदिई सामाजिक सद्भाव कायम गर्नु आवश्यक छ।
यसका लागि स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय, स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले समन्वयात्मक ढंगले काम गर्नुपर्छ। कुनै पनि अफवाह, उक्साहट वा हिंसात्मक गतिविधिप्रति शून्य सहनशीलताको नीति अपनाइनुपर्छ। दोषी जोसुकै भए पनि कानुनअनुसार निष्पक्ष कारबाही हुनुपर्छ, तर कुनै पनि समुदायलाई सामूहिक रूपमा दोषी ठहर गर्ने प्रवृत्तिबाट बच्नुपर्छ।
यस्तै, धार्मिक अगुवा, नागरिक समाज र स्थानीय बुद्धिजीवीको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। समुदायबीच संवाद, विश्वास र सहकार्य बढाउने प्रयासलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। सामाजिक सद्भावको रक्षा केवल सरकारको जिम्मेवारी होइन, प्रत्येक नागरिकको पनि कर्तव्य हो।
सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताको जिम्मेवारी झन् बढी हुन्छ। पुष्टि नभएका सूचना, उत्तेजना फैलाउने भिडियो, भ्रामक दाबी वा घृणा फैलाउने सामग्रीले परिस्थितिलाई झन् जटिल बनाउन सक्छ। पत्रकारिताले सत्य, सन्तुलन र संवेदनशीलतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले पनि जिम्मेवार व्यवहार गर्दै हिंसा भड्काउने वा साम्प्रदायिक वैमनस्य बढाउने सामग्री साझा गर्नु हुँदैन। अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता महत्वपूर्ण अधिकार हो, तर त्यसको प्रयोग सामाजिक शान्ति र कानुनी सीमाभित्र हुनुपर्छ।
नेपालको संविधानले सबै नागरिकलाई आफ्नो धर्म मान्ने, अभ्यास गर्ने र संरक्षण गर्ने अधिकार दिएको छ। साथै, कानुनले धार्मिक वा साम्प्रदायिक वैमनस्य फैलाउने गतिविधिलाई स्वीकार गर्दैन। त्यसैले कानुनी व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयनसँगै सामाजिक चेतना अभिवृद्धि पनि आवश्यक छ।
नेपाल भगवान् बुद्धको जन्मभूमि, शान्ति र सहिष्णुताको सन्देश बोकेको देश हो। यहाँको शक्ति विविधतामा रहेको एकता हो। यदि हामीले सामाजिक सद्भाव जोगाउन सकेनौँ भने त्यसको मूल्य सम्पूर्ण राष्ट्रले चुकाउनुपर्ने हुन्छ। त्यसैले अहिले सबैभन्दा आवश्यक कुरा संयम, संवाद, आपसी सम्मान र कानुनको पालना हो।
आजको आवश्यकता साम्प्रदायिक विभाजन होइन, राष्ट्रिय एकता हो। घृणा होइन, विश्वास हो। हिंसा होइन, शान्ति हो। कुनै पनि घटना वा विवादलाई धार्मिक वा सामुदायिक रंग दिएर समाजलाई विभाजित गर्नु नेपालको हितमा छैन। हामी सबैले मिलेर सामाजिक सद्भाव, सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकताको रक्षा गरौँ। यही नै समृद्ध, शान्त र सभ्य नेपालको आधार हो।
